Dostęp otwarty
WYBRANE ETYCZNE ASPEKTY REALIZACJI BADAŃ Z UDZIAŁEM GRUP WRAŻLIWYCH (VULNERABILITY) — NA PRZYKŁADZIE OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI NA ŁOTWIE
Tomasz KASPRZAK1
Język publikacji: polski
artykuł naukowy
Transformacje Nr 3(126)2025, Data publikacji: 30 września 2025r.
Słowa kluczowe: osoba z niepełnosprawnością, Łotwa, etyka, badania jakościowe
Streszczenie Artykuł analizuje wybrane etyczne i metodologiczne aspekty prowadzenia badań z udziałem grup wrażliwych (vulnerability) na przykładzie osób z niepełnosprawnościami na Łotwie. Autor przedstawia kontekst prawny, społeczny i kulturowy funkcjonowania tej grupy oraz wskazuje czynniki historyczne i polityczne kształtujące ich sytuację. Szczególną uwagę poświęcono zagadnieniom związanym z realizacją Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami oraz z praktycznymi problemami wdrażania zasad równego traktowania w łotewskim systemie społecznym. W części metodologicznej omówiono wyzwania etyczne towarzyszące badaniom jakościowym, takie jak uzyskiwanie świadomej zgody uczestników, zapewnienie anonimowości, minimalizacja ryzyka psychicznego oraz problem roli badacza w relacji z uczestnikami badań. Autor podkreśla znaczenie refleksyjności, wrażliwości kulturowej i językowej oraz potrzebę angażowania osób z niepełnosprawnościami w proces badawczy zgodnie z zasadą „Nic o nas bez nas”. Artykuł stanowi przyczynek do szerszej dyskusji nad etyką badań wśród grup społecznie marginalizowanych oraz nad możliwościami praktycznej implementacji podejścia partycypacyjnego w naukach społecznych.
Uniwersytet Śląski w Katowicach, Instytut Socjologii, Polska
ORCID: 0000–0003–0955–3464
E-mail: tomasz.kasprzak@us.edu.pl